Wij maakten vanuit de stad samen met de gemeente het inrichtingsplan  

Interview met Lia Bouma, 20 april 2016 afgenomen in kader van mijn onderzoek Historie Heiligenbergerbeekdal 2000-heden; met instemming van Lia (iets gewijzigd) opgenomen in ‘Collectief geheugen’ van BurgerwijZ033 in september 2018.              Han Gerlings               

 

We popelen om aan de slag te gaan, 31.3.2016

Hoe en wanneer raakte je betrokken bij de Elisabethlocatie?  

Begin 2013 hoorde ik als ambassadeur van Het Nieuwe Samenwerken (HNS) dat de gemeenteraad ‘om’ was: dat de gewenste bestemming ‘bebouwen’, was gekanteld naar ‘groen inrichten’ als onderdeel van het Heiligenbergerbeekdal. Wethouder Pim van den Berg vroeg ons of dit niet een mooie aanleiding kon zijn om de nieuwe invulling van het Elisabethterrein als ‘pilot’ voor het proces van HNS te gebruiken. Bij het proces van HNS hoort ‘co-creatie’: Bewoners en gemeente werken vanaf de start samen aan het plan; in dit geval het plan voor de groene herinrichting. HNS is een burgerinitiatief dat op initiatief van SGLA (Samenwerkende Groeperingen Leefbaar Amersfoort) ontstond.    Een ander goed voorbeeld van HNS is het proces om tot een nieuwe Groenvisie voor de stad te komen. De HNS-groep nam in de persoon van Peter de Langen het initiatief tot oprichting van een Kerngroep Samenwerking Elisabeth Groen. De kerngroep zou het HNS-proces gaan begeleiden.   Ik dacht ´daar wil ik me ook voor inzetten´!

Ik ben chemisch technoloog en materiaalkundige. Ik heb 7 jaar gewerkt bij Universiteit Twente en bij het TNO metaalinstituut. Ik vind het belangrijk dat mensen meer afweten van techniek en wetenschap, omdat ze daardoor minder angstig aankijken tegen wat anders maar vreemd en onbekend blijft. Denk aan discussies over plastic of CO2.  Als mensen meer kennis hebben van hun leefomgeving, zijn zij zich beter bewust van de consequenties van hun gedrag.  Ik werkte mee aan de oprichting van Platform Amersfoort Duurzaam (samen met de Amersfoortse afdelingen van IVN en Milieudefensie).  Natuur en duurzaamheid zijn voor mij drijf-veren om in de stad samen te werken aan verbete-ring van onze leefomgeving. Vanuit dit Platform ben ik in HNS gestapt.  En van daar weer in de Kerngroep Samenwerking Elisabeth Groen. Daar zag ik de potentie van een mooi park, dat door burgers en gemeente samen bedacht, ontwikkeld en gedragen wordt. Daar wil ik aan meewerken!

Wat sprak je toen zo aan?

De beweging van onderop om te bouwen aan een betere samenleving. Ik las in 2011 het boek van Jan Rotmans ´In het oog van de orkaan´. Daarin beschrijft hij heel goed welke kanteling er in de samenleving plaatsvindt. Die beweging van onderop wordt steeds belangrijker en spreekt mij enorm aan. Ik kan en wil daar ook iets mee.

“Onze samenleving bevindt zich op een kantelpunt. Op zo’n moment is de maat­schappij instabiel en kwetsbaar voor versto­rin­gen, maar wordt de deur voor radicale verande­ringen geopend. Een maat­schap­pelijk systeem geeft op een kantelpunt zelf signalen af, maar die worden lang niet door iedereen herkend. Dit is vergelijkbaar met het oog van de orkaan:in het oog is het windstil en on­be­wolkt, buiten het oog raast de storm. Af­han­kelijk van waar je staat, ervaar je de stilte of de storm. Veel mensen zien de storm die door de samenleving raast nog niet en staan als het ware in het oog van de orkaan. Het is een kwestie van tijd voordat ze het gaan in­zien en ervaren. Dit boek van Jan Rotmans draagt bij aan de bewustwording hiervan”.   

Als ik door het Heiligenbergerbeekdal loop, dan word ik daar heel blij van. Natuur in de stad is heel belangrijk. Groen geeft rust. De bewoners van de stad kunnen het groen samen ´dragen´,  draagvlak verlenen. Ik herken bij velen het gevoel van mede-eigenaarschap; ´dit park is van mij!´  Ik liep laatst als lid van de Stinsen-werkgroep door Park Randenbroek.  Op een bankje zag ik een zwerver zitten. Die waarschuwde dat we niet tussen de planten mochten lopen! Hij voelde zich mede-verantwoordelijk voor die planten.

Had je al eerder gehoord van het Heiligenberger-beekdal?      

Uit De Stad Amersfoort had ik al wel begrepen dat er veel reuring en discussie was over de toekomst van Het Beekdal. Vooral over de ingrijpende veranderingen die de gemeente nodig achtte om het achterstallig onderhoud van Park Randenboek weg te werken. We hadden in de Kerngroep Samenwerking Elisabeth Groen 10 personen (8 bewoners en 2 ambtenaren), vertegenwoordigers van voor het HNS-proces belangrijke groeperingen. Dit om een zo breed mogelijke groep stakeholders te betrekken bij het maken van een inrichtingsschets. Want daarbij wilden wij zoveel mogelijk geïnteresseerde burgers betrekken. Eén van de Kerngroepleden was Wendy van Offeren, die de stichting Heiligenbergerbeekdal  vertegenwoordigde.  En met haar beschikten wij over een enorme deskundigheid en ´drive´ om de (natte- en droge) ecologische verbindingen in het Heiligenbergerbeekdal te herstellen. In de Kerngroep  leidden en faciliteerden wij het HNS-proces, waarmee we samen met Bureau Waardenburg zoveel mogelijk dromen en wensen vanuit de stad hebben ‘opgehaald’. Dat leverde een waslijst van wel 200 ideeën op.  Ik heb met Peter de Langen die ideeën gegroepeerd en de dilemma’s tussen strijdige ideeën benoemd. Bureau Haver Droeze heeft een opzet gemaakt om de dilemma’s uit te werken met de ‘schilgroepen’ van betrokken burgers die rondom de kerngroep waren verzameld. Daarvoor organiseerden we drie sessies met verschillende thema’s.  Uiteindelijk is er in augustus een concept inrichtingsschets gepresenteerd aan de stad en heb ik met Annemiek de Crom een presentatie aan de gemeenteraad gehouden op 5 september 2013.

 

Toen de ontwerpschets voor Elisabeth Groen  klaar was, hebben we met Eduard Vosters een taart aangesneden. Hij was met stichting ‘Heiligenbergerbeekdal’ voor ons de‘wegbereider’.

     

8 sept. 2013    (foto Gerard Chel)

Daarna hebben wij de schets uitgewerkt tot wat wij noemen het ‘Inrichting-en-Beheerplan Elisabeth-locatie’  en dat plan hebben we besproken in De Ronde van 10 december, waarna de gemeenteraad een week later met grote meerderheid van stemmen dat plan goedkeurde; alleen het CDA was tegen.  Tussen de opdracht aan de Kerngroep -april 2013- en het vaststellen van het  van ‘Inrichting-en-Beheerplan Elisabethlocatie’ -17 december 2013-  én een daaraan gekoppeld bestemmingsplan Elisabethlocatie (waaraan wij meeschreven), lagen slechts acht maanden.  We wilden het graag voor de onrust van de gemeenteraadsverkiezingen af hebben. Wij waren heel erg  blij met dat resultaat. Dit Kerngroepproces was voor ons zeer leerzaam, het gaf ons allen veel energie. De acht burgerleden van de Kerngroep hebben hun (vrijwilligers)werkuren bijgehouden: ruim 900 en nog eens 375 door de deelnemers van de bewonersbijeenkomsten; samen 1275 vrijwilligersuren. De twee ambtelijke leden van de Kerngroep hebben er ook erg hard aan getrokken, maar wij konden ze ook veel werk uit handen nemen.  Soms was het sneller als wij schrijf- of zoekwerk in het weekend afmaakten en elk uur van ons scheelde weer de kosten van een boom.

Hoe ontstond de stichting Elisabeth Groen (SEG)? Rond de Kerngroep ontstond in het bovengenoemde proces een schil van ongeveer 40 burgers, die actief meedachten in de themasessies ‘natte natuur’, ‘droge natuur’ en ‘beheer’. Tijdens deze laatste sessie werd voorgesteld om voor het beheer een bewonersstichting op te richten. Op de eerste dag van de Lente -21 maart- van 2014  werd de stichtingsacte van SEG bij de notaris gepasseerd. En op 6 oktober 2014 is in het voormalige ketelhuis van het ziekenhuis de samenwerkingsovereenkomst tussen de gemeente en SEG getekend.  Het bestuur van SEG bestaat nu uit zes personen. Margriet (van der Heijden) kwam met het basis-idee voor het logo van onze stichting: iemand die met de voeten in de aarde een boompje plant. Hansje, de dochter van Paul (Struijk) is illustrator, zij ontwierp het logo en via de gemeente kwamen we in contact met Marij Nielen, de ontwerpster van Sofie; de vrouw op de Amersfoortse voetgangersoversteek-lichten. Marij Nielen heeft het logo tenslotte gestileerd.  Hieronder het resultaat: Elisabeth Groen, het zusje van Sofie.

                                       

Elisabeth Groen. Zij investeert in het Amersfoortse groen!       

 

 

  Wat wordt de bestemming van het Ketelhuis?

Het ketelhuis met schoorsteen (hopelijk binnenkort jong industrieel erfgoed) en de kantoorvilla aan de Heiligenbergerweg zijn door de gemeente uitgezonderd van het terrein dat wij gaan beheren. De gemeente gaat beide panden verkopen en de netto opbrengst van de verkoop zal worden toegevoegd aan het budget van SEG, voor de inrichting en het beheer van het park. Samen met de stadsmakelaar zocht ons bestuur begin 2015 naar partijen die ideeën hebben over de invulling van het ketelhuis die  passen in de formule dat het ketelhuis en het park met elkaar verbonden zijn. Park en ketelhuis moeten elkaar over en weer versterken. In april 2015 hebben we een Inspiratiedag georganiseerd en daar ontstond een Initiatiefgroep Parkhuis van drie personen. Ilse Kamphuis is daarvan de trekker.  De initiatiefgroep heeft een businessplan gemaakt en een bod op het ketelhuis uitgebracht.  De plannen worden nu concreter, om het ketelhuis te verbouwen en te exploiteren als ontmoetings- en inloopcentrum van het park. De  uitstraling moet worden: ontspannen én ontdekken. De stichting Elisabeth Groen wordt één van de gebruikers  en dus huurders van het Parkhuis. Ons belang is dat het Parkhuis die verbindingssfeer (park en Parkhuis) krijgt. Het plan is dat na de zomer (van 2016) de verbouwing start en dat het Parkhuis in 2017 in gebruik genomen zal worden.

Waarmee is het bestuur van SEG nu druk?           De overdracht van de grond aan de gemeente heeft pas plaatsgevonden in januari 2015. Daarna heeft de gemeente de aanbesteding van de sloop van de twee voormalige ziekenhuizen  kunnen regelen. De sloop wordt zorgvuldig uitgevoerd, zodat zoveel mogelijk van het sloopmateriaal hergebruikt kan worden. In die sloopprocesgang zijn  de beide ziekenhuislocaties een ‘trein’, waarin verschillende ontmantelingswerkzaamheden eerst worden uitgevoerd op het terrein van De Lichten-berg en daarna bij ons. De gemeente verwacht dat de werkzaamheden eind november 2016 voltooid zullen zijn.  De grondsanering en het archeologisch onderzoek zijn dan ook  gereed.  Wij zitten als bestuur bepaald niet stil te wachten, we hebben twee bestuursvergaderingen per maanden doen allerlei dingen die al wel kunnen plaatsvinden. In afwachting van de oplevering van het6 terrein zijn we druk met de voorbereiding. Het bestek wordt geschreven, de aanbesteding wordt voorbereid, we zoeken een ‘parkwacht’ en we werven vrijwilligers die ons willen helpen met het inrichten van het terrein. Wij proberen die vrijwilligers aan ons te blijven ‘binden’ door al vast ‘elders’ in Het Beekdal (Stadsboerderij De Vosheuvel, langs de beek) ervaring op te bouwen. Op 9 april (2016) startte Margriet de eerste natuurwerkgroep; en verder organiseren we iedere 2ezaterdag van iedere volgende maand zo’n natuurwerkdag, samen met 033Groen. Het bestuur bereidt zich voor op de aanbesteding van de herinrichting van het terrein. En op het betrekken van de stad bij het planten, zaaien van de al ‘bestemde’ plekken, en bij het met burgers nog bestemmen van witte plekken in het plan. Er komen nutstuinen, een blote-voetenpad, een oriëntatieplek (bij de voormalige ingang van het ziekenhuis), tevens plek van bezinning/herinnering. Verder hebben wij een bijeenkomst met ‘de buren’ van EG belegd om kennis te maken. Daar werd besloten een doorlopende kalender van activiteiten van alle op Het Beekdal  betrokken organisaties aan te leggen.

Die kalender is nu te raadplegen via http://www.elisabethgroen.nl/agenda We willen bevorderen dat er steeds meer leuke en passende activiteiten gaan plaatsvinden in Het Beekdal. En dat organisaties -waar mogelijk- daarin gaan samenwerken; combinaties maken, waardoor je soms op dezelfde dag op verschillende plekken in Het Beekdal iets te doen vindt.

Is het werk van de Kerngroep geëvalueerd?       

Ja, twee raadsleden (Patrick Nederkoorn en Ben van Koningsveld) hebben de Kerngroep op 17 januari 2014 geïnterviewd. Daarvan is een uitvoerig verslag beschikbaar.  De belangrijkste succesfactoren en leerpunten zijn:

Succesfactoren:

1. Samenwerken vanaf het allereerste begin: het formuleren van de opdracht. Dit zorgt voor een gezamenlijke en gelijke start en gelijkwaardigheid vanaf het begin.

2. Deelopgaven formuleren en in deze deel-opgaven steeds samenwerken met een bewoner en ambtenaar. Deelopgaven zoals bewaking financiën, communicatie en in beeld brengen van de kaders.

3. Ruime gelegenheid voor bewoners om mee te denken en ideeën in te brengen, in een relatief korte periode. De intensiteit heeft de betrokken-heid groot gemaakt en gehouden.

Leerpunten:                                                                                                                                                                                       

1. Neem voldoende tijd om als kerngroep te bepalen hoe je samenwerkt, maak afspraken over de besluitvorming, deeltaken, hoe om te gaan met onenigheid etc., bepaal of er een onafhankelijke procesbegeleider nodig is.

2. Denk aan het begin goed na over de inzet van ambtenaren. Wie inzetten, met welke rol en verantwoordelijkheden?

3. Neem voldoende tijd om met elkaar te onderzoeken en delen welke kaders er zijn, zowel inhoudelijk als qua budget, toerekening kosten toetsing op onderdelen door de gemeente, etc.

Wil je nog iets kwijt? Elisabeth Groen wordt een prachtig park! Voor iedereen. We popelen om aan de slag te gaan.                                                                                Als je als bewoners vanaf het begin samenwerkt met de gemeente -en andersom- kom je verder. Ook bewoners zijn ‘deskundig’ en betrokken bij hun leefomgeving. Fijn om van elkaar te leren en samentot iets moois te komen. Beter dan:‘wij-zij’!

 

Ons project past in een ‘stroom’ die ook elders in Europa herkenbaar is.

Uit EU programma Value+:

VALUE+   funded six capital investments in the Netherlands, Germany, Belgium and the UK. All the investments were made in urban areas that required top-down strategic planning approaches combined with bottom-up involvement from local people.

The Project:                                                                        

 Out of the old hospital grounds, a new park will be created for the local community. Designs will be consulted upon via social media channels, therefore enabling everyone in the local area to be involved in this interactive park design process.

Randenbroek Park is approximately 70 hectares and has been designed and reconstructed in different phases. Alongside the park there is an old hospital that will move to a new location over the coming years. The original plans were to build houses or apartments on this former hospital location.  The Council elected in 2010 decided that the former hospital location should be a green space.

Dit is het relaas van bestuurslid Lia Bouma. Ik vroeg overige bestuursleden om antwoord te geven op deze vraag: “Wat vind je het mooiste aan Elisabeth Groen?”

“Het wordt een natuurpark, bedacht en geacht door omwonenden, een groene long tussen de woonwijken en een verrijking van de stad”. Wil Voorn    7.4.16

” Ik vind park Randenbroek heel mooi geworden, maar wel een beetje ‘netjes’. Ik hoop dat wij met onze bedoelingen met het Elisabethterrein iets kunnen toevoegen: een stukje ‘stoerdere’ natuur.

Ik was als jongetje, opgegroeid in Den Haag in de jaren vijftig, ongelofelijk blij met braakliggende, overwoekerde terreinen waar je je tussen ruïnes van fundamenten van weggebombardeerde gebouwen echt indiaan kon voelen. Daar is vast en zeker een kiem gelegd voor mijn inspanningen om nu ook van het Elisabethterrein een plek te maken waar volgende generaties lol aan kunnen beleven.”  Paul Struijk,voorzitter Elisabeth Groen, 14.4.16

 

 

 

 

Opgetekend door Han Gerlings,                                            Amersfoort, 20 april 2016                                                                                                                           

‘onderzoeker historie Heiligenbergerbeekdal’:   2000 – heden.